Những điều về đồng phục có thể bạn chưa biết

Hầu hết những chi tiết trên một bộ đồng phục đều có lý do kỹ thuật, không phải trang trí. Hai hàng khuy trên áo bếp là để lật vạt che vết bẩn giữa ca. Vai áo bảo vệ ép dựng cứng là để giữ dáng khi đứng nhiều giờ. Cổ áo sơ mi lễ tân may dựng mỏng hơn cổ sơ mi công sở vì phải đóng khuy suốt ca mà không cấn cổ. Bài viết này kể lại những điều ít người để ý về đồng phục, từ lịch sử đến chi tiết trên bàn cắt.

Đồng phục học sinh bắt đầu từ nhà thờ

Bộ đồng phục học sinh đầu tiên được ghi nhận xuất hiện ở Anh dưới triều Tudor, lấy cảm hứng từ trang phục của các dòng tu Công giáo - áo choàng dài màu xanh, cắt đơn giản, không phân biệt gia cảnh người mặc. Trường Christ Hospital là nơi áp dụng sớm nhất.

Đến năm 1870, khi Đạo luật Giáo dục Tiểu học của Anh được thông qua, quy định về trang phục trong trường học được thống nhất và đồng phục học sinh lan rộng nhanh chóng. Mục đích ban đầu rất thực tế: xóa khoảng cách giàu nghèo trong lớp học và giúp nhà trường quản lý học sinh dễ hơn. Hai mục đích đó đến nay vẫn là lý do chính khiến trường học và doanh nghiệp chọn đồng phục.

Đồng phục lao động ra đời cùng vải thun

Vải thun cotton dạng dệt kim được sản xuất công nghiệp tại Mỹ từ đầu thế kỷ 20, ban đầu để làm áo lót mặc trong sơ mi. Sau đó quân đội Mỹ đưa nó thành áo mặc trong quân phục, và từ đó chiếc áo thun rời khỏi vai trò đồ lót để trở thành trang phục mặc ngoài.

Đến thập niên 1990, khi ngành quảng cáo và tổ chức sự kiện phát triển, áo thun in logo trở thành công cụ nhận diện rẻ và hiệu quả nhất. Các khu công nghiệp áp dụng ngay: áo thun cổ trụ có túi ngực, màu tối để giấu bụi, phối với quần kaki. Cấu hình đó tồn tại đến bây giờ gần như không đổi vì nó đúng với nhu cầu.

Những chi tiết kỹ thuật ít ai để ý

Nghề may đồng phục có nhiều quy ước hình thành từ thực tế công việc chứ không từ thẩm mỹ:

• Áo bếp hai hàng khuy: khi vạt trước dính dầu mỡ giữa ca, đầu bếp lật vạt sang bên kia và cài lại hàng khuy còn lại, mặt sạch ra ngoài. Đây là lý do duy nhất của thiết kế này.
• Nút áo bếp làm bằng vải bọc hoặc nhựa chịu nhiệt: nút kim loại truyền nhiệt và dễ rơi vào nồi.
• Áo bảo vệ ép dựng cứng ở vai và cầu vai: người mặc phải đứng nhiều giờ, dựng cứng giữ đường vai thẳng, tạo cảm giác nghiêm túc từ xa.
• Sơ mi lễ tân dùng dựng cổ mỏng hơn: cổ áo phải cài kín suốt ca nên cần mềm để không cấn, nhưng phải có dựng để không đổ cánh cổ.
• Đồng phục nhà máy may đường may kép ở nách và đũng: đây là hai vị trí chịu lực lớn nhất, may một đường sẽ bung sau vài tháng.
• Túi áo kỹ thuật viên thường may lệch xuống thấp hơn túi áo công sở: để bút và dụng cụ không rơi khi cúi người.

Vì sao đồng phục doanh nghiệp phải tính vải theo lô nhuộm

Đây là điều mà đa số người đặt may lần đầu chưa biết. Vải được nhuộm theo từng lô, và hai lô cùng mã màu vẫn lệch sắc độ nhẹ. Khi 100 nhân viên đứng cùng nhau, hai sắc độ đó lộ ra ngay dưới ánh đèn.

Vì vậy xưởng làm nghiêm túc luôn tính đủ định mức vải cho toàn đơn và mua trọn lô nhuộm, cộng phần dự phòng cho nhân sự tuyển thêm về sau. Doanh nghiệp thường chỉ nhận ra giá trị của phần dự phòng này sau sáu tháng, khi cần may bù vài bộ mà vẫn muốn màu khớp với đội cũ.

Câu hỏi thường gặp

Đồng phục có bắt buộc phải giống nhau hoàn toàn giữa các bộ phận không?

Không, và thực tế không nên. Cách làm phổ biến là giữ chung một mã màu chủ đạo và một kiểu logo, rồi thay đổi kiểu dáng theo tính chất công việc: khối văn phòng mặc sơ mi và quần tây, khối kỹ thuật mặc áo có túi hộp và vải dày hơn, khối lễ tân mặc vest hoặc ghi lê. Nhìn tổng thể vẫn là một hệ thống.

Vì sao ghi lê phù hợp khí hậu Việt Nam hơn vest ba mảnh?

Bộ vest ba mảnh nghĩa là mặc đủ áo vest lẫn ghi lê, hai lớp chồng nhau ở thân trên. Trong điều kiện nóng ẩm quanh năm, ghi lê mặc riêng với sơ mi giữ được sự chỉn chu và đường thân gọn mà không phải chịu lớp áo ngoài. Đây là lý do nhiều khách sạn, nhà hàng và showroom tại TP.HCM chọn ghi lê thay vì vest đầy đủ.

Đồng phục dùng được bao lâu thì nên thay?

Với sơ mi và áo thun mặc luân phiên 3 bộ, tuổi thọ thực tế khoảng 12-18 tháng trước khi cổ và măng sét mòn thấy rõ. Vest và ghi lê ít giặt hơn nên dùng được 3-5 năm nếu bảo quản đúng. Nhiều doanh nghiệp chọn cách thay sơ mi theo chu kỳ năm và giữ nguyên vest, ghi lê.

Mon Amie làm việc thế nào

Mon Amie may đồng phục doanh nghiệp từ năm 1991, tại xưởng hơn 1.000 m2 ở 80-82-84 Đường 3/2, Quận 10, với hơn 80 thợ may. Mỗi đơn hàng đều bắt đầu bằng việc hỏi kỹ về môi trường làm việc thật của người mặc - đứng hay ngồi, trong phòng lạnh hay ngoài trời, có phải với tay hay cúi người nhiều không. Những câu hỏi đó quyết định chọn vải, chọn dựng và cách đặt đường may nhiều hơn là bản vẽ thiết kế.